Jagiellonowie – Rys. Bondarowicz 2026

Redakcja czasopisma „Archeologia Żywa” rozpoczęła kolejną edycję plebiscytu „Archeologiczne Sensacje”, którego celem jest pokazanie dokonań w zakresie polskiej archeologii. W ramach konkursu doceniane są nie tylko spektakularne odkrycia, ale także codzienna, często niewidoczna praca badawcza. W plebiscycie „Archeologii Żywej” znajduje się 10 kategorii, w których przyznawane są laury. Nowy Poczet Jagiellonów, czyli inicjatywa „National Geographic Polska”, została nominowany w kategorii „Najważniejsza premiera dziedzictwa”. W jej ramach wyróżniane są wydarzenia, projekty lub inicjatywy, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do promocji i ochrony dziedzictwa kulturowego w 2025 roku.

Nowy Poczet Jagiellonów to propozycja, która zrywa z podręcznikowym podejściem do historii. „National Geographic Polska” we współpracy z Marcinem Bondarowiczem tchnął nowe życie w postacie władców, opierając się na badaniach i faktach. Wspólna inicjatywa została nominowana w prestiżowym plebiscycie „Archeologiczne Sensacje 2025”. 

„Jako redakcja National Geographic Polska chcieliśmy zmierzyć się z utrwalonymi wyobrażeniami i zaproponować wizerunki władców z dynastii Jagiellonów oparte na źródłach, badaniach i współczesnych narzędziach, a nie na schematach powielanych od pokoleń” – komentuje redaktor naczelny „National Geographic Polska” Łukasz Załuski.– To próba przywrócenia im ludzkiego wymiaru i pokazania, że dziedzictwo historyczne może być jednocześnie rzetelne naukowo i atrakcyjne wizualnie. Nominacja w plebiscycie „Archeologii Żywej” to dla nas ogromne wyróżnienie” – dodał Załuski. Nowe, naukowe rekonstrukcje wizerunków władców z dynastii Jagiellonów, stworzone przez National Geographic Polska we współpracy z światowej sławy rysownikiem i ilustratorem Marcinem Bondarowiczem , zostały nominowane do nagrody w kategorii „Najważniejsza premiera dziedzictwa” w prestiżowym plebiscycie National Geographic.

 „ To wielkie wyróżnienie i zwieńczenie pewnego etapu pracy nad wizerunkami Jagiellonów. Nie sposób przytoczyć tu wszelkich trudności jakie towarzyszyły tej mozolnej, wręcz  benedyktyńskiej pracy nad każdym jednym wizerunkiem władcy tej dynastii. To była dla mnie nowe doświadczenie i całkiem inny rodzaj pracy niż dotychczas. Realizując projekty dla redakcji gazet tu w Polsce i poza granicami kraju zawsze pracowałem w totalnej wolności opierając się niemal wyłącznie o tekst do którego robiłem ilustracje oraz własną wyobraźnie. Praca we współpracy z National Geographic Polska okazała się czymś totalnie innym od tego do czego przywykłem. Tu każdy detal, fragment stroju króla jego fizjonomii czy szczegółów twarzy musiałem  konsultować ze swoim konsultantem naukowo-historycznym. Nie było miejsca na jakąkolwiek dowolność. Nawet gdy brakowało wiedzy na jakimś fragmencie zawsze musiałem zaproponować kilka wariantów które później szerzej omawialiśmy by wyłonić ten najbardziej prawdopodobny. Dlatego to wyróżnienie traktuję bardzo szczególnie. Pokazuję bowiem że ten projekt jest zauważony nie tylko przez indywidualnych odbiorców nauki czy historii ale przede wszystkim został zauważony przez naukowców i osoby wykwalifikowane w tym obszarze a to daje olbrzymią satysfakcję dla mnie ale również całego zespołu ludzi realizujących ten szczególny historyczny projekt rekonstrukcji wizerunków władców dynastii Jagiellonów – podsumował autor rysunków prezentujących wizerunki Jagiellonów – Marcin Bondarowicz. 

Jagiellonowie © Marcin Bondarowicz

Inicjatywa ta to pierwsza próba odejścia od kanonu Jana Matejki na rzecz wiernego oddania prawdziwego wyglądu władców. [1]

Najważniejsze informacje o projekcie:

• Warstwa artystyczna i naukowa: Za realizację graficzną odpowiadał znany rysownik i ilustrator ze Starachowic, Marcin Bondarowicz. Konsultacje historyczne prowadziła prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego.
•  Zastosowane technologie: Odtworzenie wizerunków dynastii wymagało współpracy artystów z ekspertami od sztucznej inteligencji.
•  Odtworzone postacie: [1] W ramach „Nowego Pocztu” opracowano m.in. wygląd Władysława II Jagiełły, Jadwigi Andegaweńskiej, Władysława III Warneńczyka, Kazimierza IV Jagiellończyka, Jana I Olbrachta, Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunta I Starego, Bony Sforzy, Zygmunta II Augusta czy Anny Jagiellonki.

Wszystkie odtworzone wizerunki, podcasty historyczne oraz szczegółowe opisy procesu powstawania projektu obejrzeć można na oficjalnym portalu National Geographic Polska Jagiellonowie. Link do pełnego tekstu:  https://www.national-geographic.pl/jagiellonowie/#google_vignette

Dodatkowo projekt autorstwa Marcina Bondarowicza prezentowany był również w ramach II Festiwalu Fale Historii. Fale Wolności – organizowanego przez Muzeum w Koszalinie.

Fale Wolności powraca do Koszalina w swojej drugiej edycji – jeszcze bardziej aktualny, angażujący i poruszający. To trzy dni spotkań z historią, która nie pozostaje jedynie wspomnieniem, ale staje się punktem wyjścia do ważnych rozmów o wolności, tożsamości i współczesnym świecie. Na dziedzińcu Muzeum w Koszalinie spotkają się świadkowie historii, twórcy kultury oraz młode pokolenie, które dopiero odkrywa znaczenie wolności i odpowiedzialności. W programie znalazły się inspirujące debaty, koncerty, pokazy filmowe oraz wystawy, które pokazują, że historia potrafi poruszać, inspirować i prowokować do refleksji.

Fale Tożsamości Trzeci dzień Festiwalu w Koszalinie (5 czerwca), „Fale Tożsamości”, przeniósł uczestników w przestrzeń historii dawnej i współczesnych narracji o przeszłości. Program otworzy dyskusja poświęcona wpływowi sztucznej inteligencji na rekonstrukcję historycznych postaci i wydarzeń, z udziałem prof. Bożeny Czwojdrak, ekspertki projektu „Odkryj prawdziwe oblicza Jagiellonów” autorstwa Marcina Bondarowicza realizowanego we współpracy z redakcją National Geographic Polska, który był również patronem medialnym całego festiwalu.  

Fale Wolności Druga edycja festiwalu trwał trzy dni, a każdy z nich poświęcony był jednemu z trzech filarów wydarzenia. Pierwszy dzień (3 czerwca) upłynął pod hasłem „Fale Wolności”. Najważniejszym gościem tego dnia był prezydent RP Lech Wałęsa – podkreśla Joanna Chojecka, dyrektor Muzeum w Koszalinie, które było organizatorem wydarzenia. 

Fotografie pochodzą ze zbiorów Pana Maricna Bondarowicza.

© Marcin Bondarowicz