Przemawia Andrzej Balcerzak. Fot. MP Jaskulski. Więcej zdjęć w galerii pod artykułem

Andrzej Balcerzak

W niedzielę 23 sierpnia 2026 roku w Melbourne odbyła się doroczna uroczystość upamiętniająca bohaterstwo i ofiarę australijskiej 9. Dywizji Piechoty oraz Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich podczas oblężenia Tobruku. Ceremonia po raz kolejny zorganizowana przez Rats of Tobruk Association, odbyła się w Sanktuarium Pamięci w Melbourne.

Przed Sanktuarium dumnie powiewały flagi Polski, Australii i Rats of Tobruk Association, symbolizując trwałą przyjaźń obu narodów oraz wspólną historię wojenną, która połączyła ich żołnierzy w jednym z najtrudniejszych epizodów II wojny światowej.

W kwietniu 1941 roku, po ciężkich walkach z niemiecką kontrofensywą w Afryce Północnej, australijska 9. Dywizja Piechoty wycofała się do Tobruku. Wkrótce aliancki garnizon został otoczony przez siły niemieckie i włoskie. Rozpoczęło się najdłuższe oblężenie w brytyjskiej historii, które trwało do grudnia 1941 roku.

W Tobruku znalazło się ponad 14 tysięcy Australijczyków. Przez wiele miesięcy żołnierze odpierali kolejne ataki, żyjąc pod nieustannym ostrzałem i bombardowaniami. Ich odwaga, wytrwałość i odporność przyniosły im słynny przydomek „Szczury Tobruku”.

Od sierpnia 1941 roku rozpoczęto stopniową wymianę australijskich oddziałów. W obronie Tobruku ważną rolę przejęła Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich, która wcześniej przeszła niezwykle trudną drogę przez Bliski Wschód. Polscy żołnierze stanęli ramię w ramię z Australijczykami, tworząc więź, która przetrwała długo po zakończeniu wojny.

Uroczystość w Sanktuarium rozpoczęła się w samo południe. Gości powitał Gubernator Sanktuarium Pamięci, pułkownik David Blackwell. Następnie Paul Dipnall, Prezes Rats of Tobruk Association, przywitał uczestników i podkreślił ogromne poświęcenie australijskich i polskich żołnierzy podczas II wojny światowej.

Przemówienie wygłosił Andrzej Balcerzak, który przypomniał niezwykłą historię Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich oraz jej udział w obronie Tobruku. Szczególne miejsce w jego wystąpieniu zajęła historia Pana Władysława (George) Krzysicy, polskiego weterana Tobruku, i ostatniego Szczura Tobruku, którego los stał się symbolem trwałej więzi pomiędzy polskimi i australijskimi żołnierzami. To właśnie ta więź była jednym z najważniejszych tematów uroczystości.

Kiedy polscy żołnierze przybyli do Tobruku i przejęli część obowiązków od wyczerpanych Australijczyków, między żołnierzami obu narodów narodziło się autentyczne braterstwo. Po wojnie Australijczycy nie zapomnieli o swoich polskich towarzyszach broni.

Wielu polskich żołnierzy po zakończeniu wojny znalazło się bez domu.

Australijscy weterani Tobruku podjęli działania na rzecz umożliwienia polskim żołnierzom osiedlenia się w Australii. Był to niezwykły akt solidarności – dowód, że więź powstała na pustyni pod Tobrukiem nie zakończyła się wraz z końcem walk.

Po przemówieniach rozpoczęła się ceremonia składania wieńców. Przed strażnikami Sanktuarium, którzy przez całą uroczystość stali na baczność, uczestnicy oddali hołd poległym. Podniosłej atmosferze wydarzenia towarzyszyła muzyka szkockich dud.

Wieńce złożyli przedstawiciele organizacji kombatanckich, społecznych i polonijnych:

• Stuart Tolliday, Przewodniczący Rats of Tobruk Association,
• Dr Katherin Sell, Dyrektor Royal Melbourne Children’s Hospital, beneficjent stypendium neurologicznego Rats of Tobruk Association,
• Piotr Rakowski, Konsul Generalny RP,
• Andrew Soszyński, Konsul Honorowy RP w Victorii,
• Mark Gimzewski, reprezentujący Polskich Weteranów w Australii,
• Grzegorz Machnacki, reprezentujący Radę Naczelną Polonii Australijskiej,
• Krystyna Starnowska, Tony Macko i Irena Macko, reprezentujący Muzeum i Archiwum Polskie w Australii,
• Barbara Janus i Stefan Janus, reprezentujący Harcerzy Polskich w Victorii.

Po złożeniu wieńców odmówiono Odę, którą wygłosił Dr Bob Hare, syn Szczura Tobruku, który poległ podczas oblężenia.

Następnie zabrzmiał „The Last Post”. Po nim nastąpiła minuta ciszy poświęcona pamięci tysięcy młodych ludzi, którzy oddali życie w obronie wolności.

Uroczystość w Sanktuarium zakończyło odśpiewanie hymnów Polski i Australii. Oba hymny zabrzmiały z wielką dumą i energią, przypominając, że historia wspólnej walki może stać się fundamentem przyjaźni trwającej przez pokolenia.

Społeczność polska w Melbourne po raz kolejny wyraża swoją szczerą wdzięczność organizatorom tej ważnej dorocznej uroczystości. Jest ona nie tylko hołdem dla australijskich „Szczurów Tobruku”, ale również dla polskich, australijskich i wszystkich alianckich żołnierzy, którzy walczyli i ginęli podczas oblężenia.

Szczególne podziękowania kierujemy do Prezesa Rats of Tobruk Association, Paul Dipnall, którego ogromna wiedza na temat polskiej historii wojennej oraz głębokie uznanie dla polskich bohaterów nieustannie przyczyniają się do wzmacniania więzi pamięci i przyjaźni pomiędzy społecznością australijską i polską.

Słowa uznania należą się również Panu Stuart Tolliday, synowi Szczura Tobruku, Przewodniczącemu Stowarzyszenia, Lachlan Gaylard Sekretarzowi, członkom Komitetu oraz wszystkim sympatykom Rats of Tobruk Association, którzy poświęcają swój czas i energię, aby więź zawiązana pomiędzy australijskimi i polskimi żołnierzami 85 lat temu nigdy nie została zapomniana.

Rats of Tobruk Association od dziesięcioleci pielęgnuje pamięć o obrońcach Tobruku. Stowarzyszenie kontynuuje działalność także poprzez programy edukacyjne, uroczystości upamiętniające oraz inicjatywy wspierające badania neurologiczne dzieci w Melbourne Royal Children’s Hospital.

Historia Tobruku jest historią odwagi, poświęcenia i niezwykłego braterstwa. Jest również przypomnieniem, że w najciemniejszych momentach historii ludzie potrafili przekraczać granice narodowości, języka i pochodzenia, aby stanąć razem po stronie wolności.

85 lat później pamięć o tym braterstwie nadal żyje.

Lest we forget! Cześć Ich pamięci!

Melbourne, 23 sierpnia 2026 r.

Andrzej Balcerzak

Zdjęcia MP Jaskulski