Fot. A. Gajkowski. Więcej zdjęć w galerii pod artykułem

W niedzielę 23 sierpnia 2026 roku w dwóch ważnych ośrodkach polonijnych w Australii – Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Marayong w Sydney oraz Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Keysborough w Melbourne – odbyło się uroczyste otwarcie wystawy Instytutu Pamięci Narodowej „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”. Organizatorem prezentacji wystawy w Australii jest Stowarzyszenie Nasza Polonia.

Ekspozycja jest częścią międzynarodowego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pamięci Narodowej, zainaugurowanego 18 marca 2022 roku na Zamku Królewskim w Warszawie. Opowiada o niezwykłych losach Polaków podczas II wojny światowej – żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych, zesłańców, uchodźców i ludności cywilnej, których wojna rzuciła daleko od Ojczyzny. Jak podkreślono w liście skierowanym do Stowarzyszenia Nasza Polonia, wystawa przemierzyła już niemal wszystkie kontynenty, podążając szlakami polskich żołnierzy, uchodźców i emigrantów. Szczególne miejsce zajmuje w niej historia Armii gen. Władysława Andersa oraz jej droga ku wolności.

Marayong – pamięć o żołnierzach i polskich drogach do wolności

Uroczystości w Marayong połączone były z odpustem w Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej. Mszę świętą odpustową odprawił o. Wiesław Waśniowski OSPPE, a koncelebrowali ją prowincjał Towarzystwa Chrystusowego ks. Grzegorz Gaweł TChr oraz rektor sanktuarium ks. Artur Botur TChr.

Uroczysty charakter wydarzenia podkreśliła obecność pocztów sztandarowych Związku Harcerstwa Polskiego, Stowarzyszenia Nasza Polonia oraz Stowarzyszenia Polskich Kombatantów – Koło nr 15 w Bankstown.

Wystawę otworzył prezes Stowarzyszenia Nasza Polonia Adam Gajkowski, który przybliżył zgromadzonym genezę projektu „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” oraz jego znaczenie dla zachowania pamięci o wojennych losach Polaków. Następnie odczytał list skierowany do Stowarzyszenia Nasza Polonia przez dr. hab. Karola Polejowskiego, zastępcę prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, pełniącego obowiązki prezesa IPN.

W liście zwrócono szczególną uwagę na związki polskiej historii wojennej z Australią. Żołnierzy gen. Andersa łączyło z Australijczykami braterstwo broni. To właśnie w składzie australijskiej 9. Dywizji Piechoty polscy żołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich bronili oblężonego Tobruku. Przez Australię prowadził również jeden z najdłuższych szlaków Polaków ewakuowanych podczas wojny ze Związku Sowieckiego. Po zakończeniu wojny, w latach 1947–1954, na kontynencie australijskim osiedliło się ponad 50 tysięcy weteranów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i innych obywateli polskich.

Szczególnie poruszającym momentem uroczystości było wspomnienie śp. ppor. Józefa Kowalczyka, żołnierza 12 Pułku Ułanów Podolskich, uczestnika walk o Monte Cassino, który przez wiele lat mieszkał w Sydney, a w minionym tygodniu odszedł na wieczną wartę.

Adam Gajkowski przypomniał jego wojenną drogę oraz wieloletni związek z australijską Polonią. Po niemal 80 latach życia na emigracji Józef Kowalczyk w 2018 roku powrócił do Ojczyzny. Zebrani uczcili pamięć żołnierza 2. Korpusu Polskiego minutą ciszy.

Jego odejście nadało prezentowanej wystawie szczególny, symboliczny wymiar. Historia opowiadana na planszach „Szlaków Nadziei” nie jest bowiem wyłącznie historią zamkniętą w podręcznikach i archiwach. Jeszcze do niedawna jej żywymi świadkami byli ludzie mieszkający wśród australijskiej Polonii – żołnierze, którzy przeszli szlak wojenny i po zakończeniu walk znaleźli swój drugi dom na antypodach.

Dopełnieniem prezentacji był pokaz 5. odcinka filmu „Szlaki Nadziei. Bitwa o Monte Cassino”, zatytułowanego „Zwycięstwo”, w reżyserii Tomasza Łysiaka.

Keysborough – „Szlaki Nadziei” wśród Polonii Melbourne

Tego samego dnia wystawa została zaprezentowana również w Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Keysborough. Ekspozycję umieszczono w sali przy kościele, udostępniając ją przede wszystkim Polakom zamieszkującym południowo-wschodnie dzielnice Melbourne.

Mszę świętą celebrował rektor Sanktuarium Miłosierdzia Bożego ks. Kamil Żyłczyński TChr.

W wydarzeniu uczestniczyli m.in. Konsul Honorowy Rzeczypospolitej Polskiej w Melbourne Andrew Soszyński, przedstawiciel Stowarzyszenia Polskich Kombatantów Bogdan Płatek, a także licznie zgromadzeni wierni Sanktuarium Miłosierdzia Bożego.

Również w Keysborough integralną częścią wydarzenia była projekcja filmu poświęconego bitwie o Monte Cassino. Odbyły się dwa pokazy 5. odcinka „Zwycięstwo”, które – jak zaznaczył ks. Kamil Żyłczyński w relacji przesłanej do Instytutu Pamięci Narodowej – spotkały się z zainteresowaniem wiernych.

Historia, która łączy Polskę i Australię

Australijska odsłona „Szlaków Nadziei” ma znaczenie szczególne. Historia Polaków walczących podczas II wojny światowej wielokrotnie splatała się bowiem z historią Australii – od wspólnej walki w Afryce Północnej, poprzez wojenne losy polskich uchodźców i sierot, aż po powojenną emigrację tysięcy żołnierzy i ich rodzin.

W liście skierowanym do uczestników uroczystości dr hab. Karol Polejowski podkreślił, że wystawy historyczne takie jak „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” służą kształtowaniu pamięci i tożsamości, a obecność Polonii na podobnych wydarzeniach jest żywym świadectwem pamięci. Podziękował również Stowarzyszeniu Nasza Polonia za zorganizowanie prezentacji w obu sanktuariach oraz za pielęgnowanie pamięci o Polsce i jej historii wśród australijskiej Polonii.

W słowach skierowanych do uczestników uroczystości znalazło się także przesłanie, które dobrze oddaje sens całego przedsięwzięcia: upowszechnianie wiedzy historycznej jest wspólnym obowiązkiem, a pamięć o doświadczeniach pokolenia II wojny światowej powinna być przekazywana następnym generacjom.

Otwarcie wystawy w Marayong i Keysborough stało się więc czymś więcej niż prezentacją historycznej ekspozycji. Było spotkaniem z historią ludzi, których wojenne drogi prowadziły przez Syberię, Bliski Wschód, Afrykę, Włochy i inne kraje świata, a wielu z nich ostatecznie związało swoje życie z Australią.

Dziś obowiązek zachowania ich historii przejmują kolejne pokolenia.

Dlatego w czerwcu 2026 roku Zarząd Stowarzyszenia Nasza Polonia podjął decyzję o podpisaniu umowy o współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej. Pierwszym owocem tego porozumienia jest prezentacja wystawy „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” w Sydney i Melbourne. Mamy nadzieję, że stanie się ona początkiem kolejnych wspólnych przedsięwzięć służących zachowaniu i upowszechnianiu polskiej historii w Australii.

Stowarzyszenie Nasza Polonia, organizując australijską prezentację „Szlaków Nadziei. Odysei Wolności”, włącza się w to dzieło pamięci – przypominając zarówno Polakom, jak i australijskiemu społeczeństwu, że polskie drogi ku wolności są również częścią wspólnej historii narodów, które w latach II wojny światowej walczyły przeciwko niemieckiemu i sowieckiemu totalitaryzmowi.

Organizator informuje, że w Marayong wystawa będzie otwarta do 20 września. Natomiast w Melbourne została przeniesiona do Polcare gdzie będzie dostępna od 31 sierpnia.

Adam Gajkowski