Ksiądz Wacław Zienkowski. Fot. z wystawy w Ogrodzie Dialogu w Rawie Mazowieckiej.

Słowa te padły z ust rawskiego proboszcza księdza Wacława Zienkowskiego w lipcu 1940 roku. Były odpowiedzią na propozycję zwolnienia go, jaką złożył mu jeden z gestapowców prowadzących w jego sprawie śledztwo. Ksiądz Zienkowski zrezygnował z szansy uratowania życia, gdy dowiedział się, że nie zostaną uwolnieni aresztowani wraz z nim w tej samej sprawie inni mieszkańcy Rawy Mazowieckiej.

Fasada kościoła parafialnego pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Rawie Mazowieckiej. Fot. z archiwum autorów.

Grupa około dwudziestu Rawian, w tym ich proboszcz trafiła do owianego złą sławą tomaszowskiego aresztu Niemieckiej Policji Politycznej zwanego Zapieckiem (od nazwy ulicy przy którym się mieścił) za pomoc udzieloną polskim żołnierzom i cywilom więzionym w utworzonym przez okupantów na terenie Rawy Mazowieckiej we wrześniu 1939 roku tymczasowym obozie. Zarzucono im nielegalne dostarczanie żywności, lekarstw oraz pomoc w ucieczkach. Po zakończeniu śledztwa księdza przewieziono do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen w Oranienburgu koło Berlina. Przeżył tam niecały miesiąc. Zginął śmiercią męczeńską zakatowany przez obozowych funkcjonariuszy 5 sierpnia 1940 roku.

Jako przyczynę śmierci niemiecka administracja obozu wpisała w dokumentach wadę serca i marskość wątroby, ewidentnie fałszując rzeczywistość. Urnę z prochami kapłana odnaleziono dopiero w 2016 roku na berlińskim cmentarzu Altglienicke w zbiorowej mogile, w której znajdowało się ponad tysiąc szczątków innych zamordowanych i zmarłych za drutami Sachsenhausen więźniów. Obecnie trwają starania o sprowadzenie prochów księdza do Polski. Z inicjatywy obecnego proboszcza parafii pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Rawie Mazowieckiej, księdza Bogumiła Karpia i za zgodą władz Diecezji Łowickiej odbywają się też modlitwy o beatyfikację rawskiego męczennika.

Kim był ksiądz Wacław Zienkowski i jakimi motywami się kierował podejmując decyzję, która doprowadziła go do męczeńskiej śmierci? Urodził się w Warszawie 8 lipca 1885 roku. Jego ojcem był bibliotekarz Stefan Zienkowski, a matką Józefa z Kosińskich. Ukończył filozofię i teologię w stołecznym Metropolitalnym Seminarium Duchownym, wyświęcony został w 1910 roku. Habit zakonny przywdział także jego brat Dominik, który został paulinem.

Posługiwał początkowo jako wikariusz, kolejno w parafiach w Brochowie, Radzyminie i Warszawie, a następnie jako proboszcz w Mikołajewie, Bełchowie i Lubochni w dekanacie rawskim. W maju 1932 roku został przeniesiony do parafii pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Rawie Mazowieckiej. Funkcję proboszcza i dziekana rawskiego objął po księdzu Władysławie Laskowskim przeniesionym do Domaniewic koło Nowego Miasta.

Ks. Zienkowskiego zapamiętano w Rawie Mazowieckiej, jako dobrego, przedsiębiorczego administratora  oraz gorliwego i pobożnego kapłana, w duchu św. Franciszka czułego na niedolę i biedę bliźnich. W trakcie swojego pobytu w parafii wyremontował wnętrze barokowego, pojezuickiego kościoła parafialnego i plebanii, założył instalację elektryczną, wymienił posadzkę, a na tyłach świątyni z jego inicjatywy powstał sad owocowy.

Na swoje potrzeby wydawał niewiele. Zachowały się relacje, że chodził w podartej sutannie, bowiem wszystkie posiadane środki przeznaczał na pomoc potrzebującym. Nie bał się też innowacji i nowoczesności, na odbywający się w Rawie Kongres Eucharystyczny, który zgromadził kilkadziesiąt tysięcy ludzi, po raz pierwszy w historii tego miasta sprowadził aparaturę nagłaśniającą Philipsa.

Prawdziwa hekatomba dotknęła mieszkańców Rawy z chwilą wybuchu II wojny światowej. Mimo, że wokół miasta nie toczyły się żadne walki, nie było w nim militarnych umocnień, ani innych instalacji wojskowych to jednak zostało zbombardowane przez lotnictwo niemieckie. W pierwszych dniach okupacji Niemcy przeprowadzili na rawskim Rynku wielką masową egzekucję. Rozstrzelano w niej siedemnastu Polaków i dwudziestu trzech Żydów.

Na terenie kościelnego sadu i przylegającego do niego miejskiego parku obok rzeki Rawki okupanci utworzyli obóz plenerowy otoczony drutami. Umieszczono w nim tysiące polskich żołnierzy wziętych do niewoli po bitwie nad Bzurą oraz cywilów uciekających przed działaniami wojennymi. Przetrzymywano ich pod gołym niebem, niewielka część mieszkała w wykopanych naprędce ziemiankach. Jeńcom nie zapewniono dostatecznej ilości jedzenia, wody, lekarstw, nie mieli też dostępu do jakichkolwiek urządzeń sanitarnych. Niskokaloryczne posiłki składające się z zupy z brukwi lub buraków Niemcy podawali uwięzionym zaledwie kilka razy w tygodniu.

Ksiądz Zienkowski z wikariuszami został wyrzucony z plebanii i zamieszkał w kamienicy we wschodniej pierzei Rynku. Za pomoc więźniom obozu groziły surowe represje, jednakże mieszkańcy Rawy na czele ze swoim proboszczem starali się nieść jakąkolwiek pomoc. O zabronionej przez Niemców działalności księdza i jego parafian doniosła ówczesnemu niemieckiemu burmistrzowi Rawy Mazowieckiej jedna z mieszkanek. Po wkroczeniu do Rawy wojsk radzieckich odnaleziono złożone przez nią dwa donosy.

Pierwszy napisany na początku 1940 roku został zbagatelizowany, drugi z początku lata tego samego roku potraktowano poważnie i przekazano miejscowej placówce Gestapo. Kapłana aresztowano, gdy wracał z kościoła do miejsca tymczasowego zamieszkana. Następnie przewieziono go do Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie odbyło się śledztwo.

Stacja VII Drogi Krzyżowej Narodu Polskiego w Ogrodzie Dialogu. Fot. z archiwum autorów.

Miejsce dawnego obozu tymczasowego dla polskich jeńców, na tyłach kościoła parafialnego po wojnie zostało zagospodarowane, a przed kilku laty na jego części utworzono Ogród Dialogu. Powstała tam Droga Krzyżowa Narodu Polskiego wzorowana na tej, którą przebył Jezus Chrystus. Składa się z piętnastu stacji, każda z nich przypomina o innym ważnym wydarzeniu związanym z historią narodu polskiego. Patronat nad poszczególnymi stacjami sprawują samorządy miast i gmin, w których toczyła się bitwa nad Bzurą z 1939 roku.

Ogród Dialogu w miejscu dawnego tymczasowego obozu jenieckiego w Rawie Mazowieckiej. Fot. z archiwum autorów.

Obecny, początkowy etap procesu beatyfikacyjnego księdza Wacława Zienkowskiego polega na zbieraniu pamiątek, informacji i świadectw dotyczących jego życia. Na stronie internetowej parafii znajduje się prośba do parafian o informacje o otrzymywanych za pośrednictwem księdza Zienkowskiego łaskach.

Ewa i Bogumił Liszewscy

Bibliografia:

1. Broniarczyk Marcin Hitlerowski terror na ziemi rawskiej [w:] Studia i szkice z dziejów Rawy i regionu, Rawa Mazowiecka 2023.

2. Ksiądz Wacław Zienkowski – Modlitwa o beatyfikację, https://www.parafia.rawa-maz.pl/ks-waclawa-zienkowski-modlitwa-o-beatyfikacje.