„Ci ludzie nie są Polakami… to nasi bracia”.
Share
Andrzej Balcerzak
Historia odwagi, żołnierskiego braterstwa i niezwykłej więzi, która połączyła polskich i australijskich żołnierzy na pustyniach Afryki Północnej, a następnie przetrwała tysiące kilometrów i kolejne pokolenia.
W niedzielę 8 listopada 2026 roku miałem zaszczyt odwiedzić pana Władysława (George’a) Krzysicę, z którym jestem w kontakcie od pewnego czasu, w jego domu spokojnej starości w Queensland.
W wieku 103 lat pan Krzysica pozostaje niezwykle pogodnym, serdecznym i otwartym człowiekiem. Jest pełen energii, zachowuje doskonałą pamięć do wielu wydarzeń i wciąż chętnie dzieli się wspomnieniami z młodości oraz służby wojskowej podczas II wojny światowej. W spotkaniu uczestniczyła również jego córka, Anna Krzysica, co nadało tej wizycie jeszcze bardziej osobisty i wyjątkowy charakter.
Była to doskonała okazja do wspomnień o jego doświadczeniach związanych z oblężeniem Tobruku, a także późniejszej służbie na froncie włoskim, w tym udziale w historycznej bitwie pod Monte Cassino.
W kwietniu 2026 roku Tygodnik Polski opublikował artykuł poświęcony niezwykłemu życiu pana Krzysicy. Zachęcam Czytelników do zapoznania się z tym materiałem, który przedstawia szerszy kontekst jego wojennych losów i powojennej drogi życiowej.
Podczas wizyty przekazałem panu Krzysicy list napisany przez Stuart Tolliday, syna jednego z „Szczurów Tobruku”, a obecnie przewodniczącego Stowarzyszenia Rats of Tobruk Association. Był to szczególny gest pamięci i uznania ze strony australijskiej.
Pan Krzysica był wzruszony pięknymi słowami zawartymi w liście. Poprosił mnie o przekazanie serdecznych pozdrowień Zarządowi i wszystkim członkom Stowarzyszenia.
Powiedział: „Przesyłam najserdeczniejsze pozdrowienia członkom i Zarządowi Stowarzyszenia Szczurów Tobruku. Dziękuję za pamięć o wszystkich moich towarzyszach broni z Tobruku i o mnie samym”.
Pan Krzysica z wielkim ciepłem wspominał również pomoc, życzliwość i przyjaźń, jakich on i jego koledzy doświadczyli ze strony australijskich żołnierzy podczas walk w Tobruku.
Pamiętał także wsparcie zwykłych Australijczyków, którzy pomagali polskim weteranom rozpoczynać nowe życie w Australii. Przybywali przecież do nieznanego kraju, często bez znajomości języka angielskiego lub zaledwie z jego podstawową znajomością. Życzliwość i pomoc miejscowej ludności miały dla nich ogromne znaczenie.
Podczas spotkania przekazaliśmy panu Krzysicy również egzemplarz książki Destination Australia autorstwa Lucyny Artymiuk, która udokumentowała historię migracji polskich żołnierzy do Australii.
Publikacja zawiera między innymi wykaz polskich „Szczurów Tobruku”, którzy od 1947 roku osiedlali się w Australii, rozpoczynając tutaj nowe życie.
Kiedy pokazałem panu Krzysicy jego nazwisko na liście pierwszego transportu 278 polskich weteranów, którzy przybyli do Australii na pokładzie statku Asturias 22 września 1947 roku, pan Krzysica zaczął rozpoznawać i odczytywać nazwiska swoich dawnych kolegów i towarzyszy broni. Wspominał ich z niezwykłą serdecznością, przywołując osoby i wydarzenia z przeszłości z taką naturalnością, jakby od tamtych dni minęło zaledwie kilka tygodni, a nie osiem dekad.
Było to niezwykłe świadectwo trwałości pamięci o ludziach, z którymi dzielił wojenne doświadczenia, trudności i niebezpieczeństwa.
Historia pierwszej grupy 278 polskich żołnierzy, którzy przybyli do Australii w 1947 roku, stanowi wyjątkowy rozdział we wspólnych dziejach Polski i Australii.
Żołnierze wyruszyli statkiem Asturias z Southampton 29 sierpnia 1947 roku. 22 września dotarli do portu Fremantle w Australii Zachodniej, gdzie powitała ich delegacja australijskich „Szczurów Tobruku” oraz liczni sympatycy.
Z Fremantle udali się pociągiem do Adelajdy. Tamtejsi członkowie Stowarzyszenia Szczurów Tobruku zwrócili się do osób polskiego pochodzenia z apelem o przyłączenie się do powitania przybyłych weteranów.
Jednak to, co wydarzyło się w Melbourne 1 października, przeszło najśmielsze oczekiwania.
Na stacji Spencer Street zgromadziły się liczne grupy australijskich „Szczurów Tobruku”, oczekujących na przyjazd polskich żołnierzy. Wśród przybyłych rozpoznawali dawnych towarzyszy broni, z którymi dzielili dramatyczne doświadczenia oblężenia Tobruku.
Dla wielu z nich było to ponowne spotkanie po latach rozłąki – spotkanie ludzi, których połączyła wspólna walka, wzajemna pomoc i doświadczenie wojennego piekła.
Tego samego wieczoru Stowarzyszenie Rats of Tobruk zorganizowało uroczyste przyjęcie dla polskich weteranów w Batman Avenue Drill Hall.
Nie powitano ich jednak jedynie jako byłych sojuszników czy żołnierzy przybyłych z dalekiego kraju. Przyjęto ich jak najbliższych towarzyszy broni – jak braci.
Słowa wypowiedziane podczas tego spotkania na trwałe zapisały się w historii polsko-australijskiego braterstwa: „Ci ludzie nie są Polakami… to nasi bracia”.
W tych kilku słowach zawierała się cała istota więzi, jaka narodziła się na pustyniach Afryki Północnej. Narodowość, język i różnice kulturowe przestały mieć znaczenie. Liczyły się wspólne doświadczenia, odwaga, wzajemne zaufanie, poświęcenie i przyjaźń zawarta w najtrudniejszych okolicznościach.
Następnego dnia dziennik The Age opisał to niezwykłe wydarzenie pod wymownym nagłówkiem: „Szczury Tobruku całują polskich braci” (Tobruk 'Rats’ Kiss Polish Brothers).
Był to wyjątkowy wyraz żołnierskiego braterstwa, a zarazem wydarzenie, które zasługuje na trwałe miejsce w pamięci o powojennej historii Australii.
Po uroczystym powitaniu w Melbourne, pan Krzysica i jego polscy koledzy kontynuowali podróż na Tasmanię, gdzie rozpoczęli dwuletnie zatrudnienie przy realizacji wielkiego projektu hydroenergetycznego Tasmanian Hydro-Electricity Project.
Dla tych ludzi był to początek zupełnie nowego etapu życia. Za sobą mieli lata wojny, dramatyczne doświadczenia frontowe, tułaczkę i niepewność przyszłości. Teraz, z dala od ojczyzny, rozpoczynali budowanie własnej przyszłości w kraju, który przyjął ich z otwartymi ramionami.
Ich praca przy rozwoju infrastruktury hydroenergetycznej Tasmanii była częścią szerszego wkładu polskich weteranów w powojenną odbudowę i rozwój Australii.
Ich historia jest opowieścią o odwadze, wytrwałości, solidarności i wdzięczności. Przypomina również, jak znaczący był wkład polskich żołnierzy w rozwój ich nowej ojczyzny.
W wieku 103 lat pan Krzysica pozostaje ostatnim żyjącym bezpośrednim świadkiem oblężenia Tobruku, a być może również kampanii włoskiej i niezwykłej powojennej migracji tych polskich weteranów do Australii.
Jego życie i wspomnienia przypominają nam o czymś niezwykle ważnym: prawdziwe braterstwo nie kończy się wraz z zakończeniem wojny. Nie znika wraz z upływem czasu, nie zna granic państwowych ani barier językowych. Potrafi przetrwać oceany, dziesięciolecia i kolejne pokolenia.
To braterstwo, zrodzone 85 lat temu we wspólnej walce o przetrwanie pod Tobrukiem zasługuje na pamięć – nie tylko jako część historii polskich żołnierzy, ale także jako piękne świadectwo przyjaźni i braterstwa między Polską a Australią.
Andrzej Balcerzak


